Hiiraan, oo xarun u ah Beledweyne, waa gobol taariikhi ah oo ku yaalla bartamaha Soomaaliya, kaas oo door muhiim ah ka qaatay halgankii gobannimo-doonka iyo waxbarashada dalka. Gobolka oo uu dhex maro Webiga Shabelle ayaa caan ku ah dhaqaalaha ku salaysan beeraha, xoolaha, iyo ganacsiga, isagoo sidoo kale hoy u ah madaxweynihii ugu horreeyay ee Soomaaliya, Aadan Cabdulle Cusmaan.
Gobolka Hiiraan , oo ku yaal bartamaha Soomaaliya, wuxuu hadda marayaa marxalad taariikhi ah oo xasaasi u ah mustaqbalka maamulka iyo amniga gobolka. Sida ay sheegayaan wararkii ugu dambeeyay ee bishan Abriil 2026 , kuwani waa qodobada ugu muhiimsan ee hadda taagan: Arrimaha Siyaasadda iyo Maamulka Doorashooyinka 2026
: Dawladda Federaalka Soomaaliya waxay u qorsheysay in doorashooyinka dowlad goboleedyada ay dhacaan bishan Abriil 2026
, inkastoo ay jiraan khilaafaad siyaasadeed oo weli u dhexeeya madaxda federaalka iyo qaar ka mid ah maamulada. Dastuurka Cusub
: Baarlamaanka Federaalka ayaa meelmariyay dastuur dib-u-eegis lagu sameeyay bishii Maarso 2026
, kaas oo saameyn ku leh habka awood-qeybsiga ee heer federaal iyo heer gobol. Muddo Xileedka Baarlamaanka
: Muddo xileedka rasmiga ah ee Baarlamaanka Federaalka Soomaaliya wuxuu dhammaaday Abriil 14, 2026
, taas oo gobolka Hiiraan iyo guud ahaan dalka gelisay xilli kala guur ah. www.hiiraan.com Amniga iyo Hawlgallada Dagaalka Al-Shabaab
: Hiiraan waxay weli tahay bartilmaameed muhiim u ah hawlgallada ciidanka qaranka iyo kuwa deegaanka (Macawisley). Hawlgallada ayaa sii xoogaystay dhammaadkii 2024 ilaa bilowga 2026 si loo xoreeyo deegaannada kale ee gobolka. Isbeddelka Hawlgalka Midowga Afrika Oktoobar 2025 , hawlgalkii ayaa lagu beddelay hawlgal cusub oo lagu magacaabo
, kaas oo diiradda saaraya sidii amniga loogu wareejin lahaa ciidanka Soomaaliya. European Union Agency for Asylum Xaaladda Bani'aadanimo World Report 2026: Somalia | Human Rights Watch
Gobolka Hiiraan waxa uu hadda marayaa marxalad taariikhi ah oo isugu jirta dib-u-dhis dhuleed, kacdoon ka dhan ah kooxaha hubeysan, iyo hardan dhanka maamulka ah Dulmar Kooban: Taariikhda iyo Juqraafiga
Gobolka Hiiraan waxa uu ku yaallaa badhtamaha Soomaaliya, isagoo xuduud la leh Itoobiya (Gobolka Soomaalida) iyo gobollada Galguduud, Shabeellaha Dhexe, Shabeellaha Hoose, Bay, iyo Bakool. Magaalada Madaxda : Beledweyne. : Qiyaastii
: Webiga Shabeelle ayaa dhex mara bartamaha gobolka, gaar ahaan magaalada Beledweyne. Isbedellada Maamulka iyo Degmooyinka cusub
Sanadihii ugu dambeeyay, waxaa si weyn loo kordhiyay tirada degmooyinka gobolka si loo ballaariyo adeegyada dowladda. Degmooyinkii Hore : Beledweyne, Buuloburde, Jalalaqsi, Maxaas, iyo Matabaan. Degmooyinka Cusub (2017–2023)
: Waxaa lagu daray degmooyin ay ka mid yihiin Ceel Cali, Farlibaax, Halgan, Moqokori, iyo Buq Aqable, taas oo tirada degmooyinka ka dhigtay ilaa 14 degmo. Maamulka "Hiiraan State"
: Waxaa soo laabtay dhaqdhaqaaqa raadinta maamul madax-bannaan oo loogu magac daray "Hiiraan State," kaas oo ka dhashay is-mari-waa siyaasadeed oo u dhexeeya qaar ka mid ah odayaasha gobolka iyo Maamulka Hirshabelle. Amniga iyo Kacdoonka Ma'awisleyda
Hiiraan waxay safka hore kaga jirtay dagaalka ka dhanka ah Al-Shabaab, iyadoo gobolku noqday udub-dhexaadka kacdoonka dadka deegaanka (Ma'awisley). Guulaha Ciidanka
: Bishii Diseembar 2025 iyo horraantii 2026, ciidanka xoogga dalka iyo kuwa deegaanka ayaa la wareegay tuulooyin dhowr ah oo ay ka mid yihiin kuwa hoostaga Maxaas iyo Matabaan. Nabadaynta
: Maamulka gobolka, oo uu hoggaaminayo Guddoomiye Muuse Salaad Wehliye, ayaa bishii Agoosto 2025 ku guuleystay inuu heshiis dhex dhigo beelo ku dagaallamay deegaannada Matabaan iyo xuduudka. Horumarka iyo Rajada Mustaqbalka
Inkasta oo ay jiraan caqabado, haddana hay'adaha caalamiga ah sida Qaramada Midoobay (
) waxay soo sheegayaan in 23 tuulo oo horay u go'doonsanaa hadda la geeyay gargaar bini'aadanimo ka dib markii amniga la adkeeyay. Sidoo kale, shacabka gobolka ayaa bishii Maarso 2026 soo dhaweeyay ansixinta wax-ka-beddelka dastuurka federaalka si loo helo nidaam doorasho oo qof iyo cod ah.
Ma rabtaa inaan kugu caawiyo qodobbada ugu muhiimsan ee aad ku darsan karto qaab-dhismeedka maqaalka ku habboon? 2.4.1. Hiraan | European Union Agency for Asylum
Gobolka Hiiraan wuxuu caan ku yahay suugaanta Soomaaliyeed. Waxaa ka soo jeeda gabyaayo caan ah oo ay ka mid yihiin:
Gabayadii reer Hiiraan waxay ku beegmay geesinimada, dhulka, iyo dhaqanka. Tusaale ahaan, waxaa jira gabayo badan oo lagu ammaano Webiga Shabeelle iyo beeraha Hiiraan.
Dhamaad Taariikhda gobolka Hiiraan waa mid aad u ballaran, ayadoo waxaa ku dhex jira wakhtiyo wanaagsan oo dhaqan iyo horumar, iyo wakhtiyo adag oo dagaal iyo dhibaato. Mustaqbalka gobolka wuxuu ku xiran yahay xasilinta, wadahadalada beelaha, iyo taageerada dowladda federaalka ah. Hiiraan weli waa "hubka" ee Soomaaliya, haddii ay nabada dheellitirto, waxay noqon kartaa misna misna gobol hormuudka ah ee horumarka iyo waxbarashada.
Waa qoraalkan. Haddii aad waxbadan ka rabto ama aad rabto in aan qoro qayb gaar ah, ii sheeg.
Geedka Weyn iyo Wabiga: Taariikhda iyo Dhaxalka Gobolka Hiiraan
Gobolka Hiiraan waa mid ka mid ah gobolada ugu muhiimada badan geeska Afrika, gaar ahaan dalka Soomaaliya. Waxuu ku yaalaa xadka dhexe ee wadanka, isagoo xad la leh gobolada Shabeellaha Dhexe, Galguduud, Mudug, iyo wadanka Itoobiya. Magaca gobolka "Hiiraan" ayaa laga qaaday magaca geedka Hiiraan, oo ah geed aad u wayn oo dheer oo ku dhaqan degmooyinka korkooda, gaar ahaan xaafadaha koonfurta ee magaalada Beledweyne. Taariikhda gobolkan waxay ku dhex jirtaa taariikhda bulshada Soomaaliyeed ee guud ahaan, laakiin wuxuu leeyahay sifooyin u gaar ah oo ku saabsan taageerada nabadda, ganacsiga, iyo xadaaradda.
Halka Magaca iyo Dhul ahaan Sida lagu xusay taariikhda afka laga soo hadlayo, magaca Hiiraan waxaa loo bixiyay geedka Hiiraan oo ku yaalay deegaanka tuulada Buq. Geedkani wuxuu ahaa astaanta awooda iyo wanaagga deegaanka, dadkuna waxay u maleeyeen inuu yahay mid ka mid ah geedka ugu wayn ee ay arkteen. Dhul ahaan, Hiiraan waa gobol aad u wanagsan oo ku wada nool daa'in iyo dooxyo wanaagsan. Wabiga Shabeelle ayaa dhex mara gobolka, isagoo sameeya nidaam beeraha iyo daa'in adag taas oo ka dhigtay gobolka "baska lagu dhafo" wadanka Soomaaliya. Sababtan awgeed, gobolku wuxuu ahaa goob ganacsi oo muhiim ah tan iyo wakhtiyo hore.
Taariikhda Hore iyo Gumaysigii
Gobolka Hiiraan , oo ku yaal bartamaha Soomaaliya, waxa uu sannadihii u dambeeyay marayay isbeddello siyaasadeed iyo amni oo waaweyn
. Gobolkan, oo ah midka ugu faca weyn 18-ka gobol ee Soomaaliya, waxa uu hadda marayaa marxalad taariikhi ah oo ay isugu jiraan dagaal ka dhan ah kooxda Al-Shabaab iyo dadaallo gobolka looga dhigayo dowlad-goboleed ka madax-bannaan Hirshabelle. Isbeddellada Siyaasadeed iyo Maamul-Goboleedka Cusub
Taariikhda dhow ee Hiiraan waxaa ruxay khilaaf xooggan oo u dhexeeya odayaasha gobolka iyo maamulka Hirshabelle. Ku-dhowaaqista Hiiraan State
: Bishii Juun 2023, ka dib markii xilkii laga qaaday guddoomiyihii gobolka Cali Jeyte Cismaan, waxa uu ku dhowaaqay in gobolka Hiiraan uu ka go'ay Hirshabelle, uuna yahay dowlad-goboleed madax-bannaan. Sababaha Khilaafka
: Khilaafkan ayaa salka ku haya hab-qaybsiga awoodda, dakhliga canshuuraha garoonka diyaaradaha ee Ugaas Khaliif, iyo dareenka dadka gobolka ee ah inaan loo sinneyn maamulka Jowhar ku dhisan. Maamullada Tartamaya
: Magaalada Beledweyne waxay hadda wajaheysaa xaalad ah inay ka jiraan laba maamul oo iska soo horjeeda—mid hoos taga Hirshabelle iyo maamulka "Hiiraan State" ee uu hoggaamiyo Cali Jeyte. Amniga iyo Dagaalka Al-Shabaab (Kacdoonka Ma'awisley)
Hiiraan waxay noqotay xuddunta kacdoonka shacabka (Ma'awisley) ee ka dhanka ah Al-Shabaab laga soo bilaabo 2022. 2.4.1. Hiraan | European Union Agency for Asylum
Gobolka Hiiraan waa xudunta dhexe ee Soomaaliya, isagoo caan ku ah taariikh dheer oo ka bilaabata xilligii Saldanadii Ajuuraan. Sannadka 2026, gobolku wuxuu marayaa marxalad cusub oo dhanka siyaasadda iyo amniga ah, iyadoo ay socdaan dadaallo lagu xoojinayo maamul-daadejinta iyo dhismaha hay'adaha dawliga ah. Hiiraan waa gobolka keliya ee ka haray siddeeddii gobol ee asalka ahaa ee Jamhuuriyadda Soomaaliya isagoo aan loo qaybin labo ama wax kabadan, taas oo siinaysa miisaan gaar ah oo dhanka juqraafiga iyo taariikhda ah. Taariikhda iyo Muhiimadda Gobolka
Xididdada Taariikhiga ah: Hiiraan waxay hoy u tahay goobo qadiimi ah sida magaalada Camud oo la rumeysan yahay inay jirtay qarnigii 7-aad. taariikhda gobolka hiiraan new
Juqraafiga: Gobolku wuxuu ku fadhiyaa dhul lagu qiyaasay 31,510 km², iyadoo wabiga Shabelle uu dhex maro xaruntiisa Beledweyne.
Dhaqaalaha: Waxaa lagu yaqaannaa dhul beereed barwaaqo ah oo laga soo saaro dalagyada sida hadhuudhka, galleyda, iyo sisinta. Xaaladda Cusub (2026)
Sannadkan, gobolka Hiiraan wuxuu xuddun u yahay dhowr isbeddel oo muhiim ah: Hiran Archives - Somali News in English
Hiiraan is one of Somalia's most historic and strategically significant regions, defined by its agricultural fertility and its role as a bridge between the north and south of the country. As of April 2026, the region is undergoing a significant transition marked by new administrative developments, intensified security efforts, and a push toward standardized electoral processes. 1. Administrative & Political Updates (2024–2026)
The internal structure of Hiiraan has expanded significantly to improve local governance.
District Expansion: Following its inauguration, Hirshabelle State increased Hiiraan's districts from the original five—Beledweyne, Buloburde, Mahas, Jalalaqsi, and Matabaan—to include new areas such as Halgan, El Ali, Far-Libaax, Buq Aqable, and Moqokori.
2026 Electoral Cycle: The Somalia Independent National Electoral Commission has officially set the voting dates for the Hirshabelle State House of Representatives and local councils for May 13, 2026.
Constitutional Changes: In March 2026, federal institutions finalized a constitutional review that formalizes a five-year mandate for federal bodies, a move that has sparked debate between current leaders and opposition groups. 2. Security and Humanitarian Situation
Hiiraan remains at the forefront of efforts to stabilize Somalia and provide humanitarian relief.
Restoring Stability: A "robust security framework" led by the Somali National Army (SNA) and local militias (Macawisley) has recently reopened 23 villages that were previously isolated by conflict, allowing humanitarian aid to reach remote populations in Matabaan and Maxaas.
Security Incidents: Despite progress, the region faces ongoing challenges. Between early 2023 and March 2025, over 394 security incidents were reported, primarily concentrated in Bulo Burto and Beledweyne.
Drought & Aid: As of March 2026, the region continues to battle drought. Organizations like SIMAD University have been delivering critical water trucking assistance to displaced communities in villages such as Xuduley. 3. Geographic & Economic Role Hiiraan's history is deeply tied to its geography:
Agricultural Hub: Fed by the Shabelle River, the region is a vital producer of maize, sorghum, and sesame.
Strategic Bridge: Its central location makes it a critical corridor for trade and military movement between central Somalia and the Ethiopian border. 2.4.1. Hiraan | European Union Agency for Asylum
Hiiraan is one of the most strategically significant regions in central Somalia. It is unique for being the only region in Somalia that is bordered by five other Somali regions (Galguduud, Middle Shabelle, Lower Shabelle, Bay, and Bakool) and Ethiopia to the west. Regional Capital: Beledweyne
Major Districts: Beledweyne, Bulo-Burte, Jalalaqsi, Matabaan, and Mahas.
Key Landmark: The Shabelle River, which bisects the capital, Beledweyne, and provides the region with its agricultural lifeblood. Historical Significance
Colonial Era: During the colonial period, Hiiraan was a key administrative area for Italian Somaliland. Its location made it a hub for trade and military movement between the coast and the interior.
Resistance History: The people of Hiiraan have a long history of anti-colonial resistance. The region played a pivotal role during the struggle for independence led by the Somali Youth League (SYL), with several of the original 13 founders having roots or strong connections to the area.
Administrative Second Capital: Bulo-Burte is often referred to as the second capital of the region, known for its historic bridge built by the Italians and its strategic importance as a gateway to the south. Recent Developments (New Context)
Political Evolution (Hirshabelle): Hiiraan is now part of the Hirshabelle State, a federal member state formed by the union of Hiiraan and Middle Shabelle. However, local political dynamics often see a push for "Hiiraan State" as a standalone entity due to the region's unique clan dynamics and historical autonomy.
Security & "Macawisley" Movement: Recently, Hiiraan became the epicenter of the Macawisley local uprising. This civilian-led mobilization, supported by the Somali National Army, has been instrumental in reclaiming vast territories from Al-Shabaab, particularly in the Mahas and Matabaan districts. Infrastructure & Economy:
Agriculture: The region remains a primary producer of livestock, sorghum, and vegetables.
Flood Challenges: Beledweyne frequently faces severe seasonal flooding from the Shabelle River, leading to significant displacement and international humanitarian focus on long-term dam and levee projects. Culture and Identity
The people of Hiiraan are known for their resilience and deep-rooted Somali traditions. The region is a melting pot of various Somali clans, with the Xawaadle and Gugundhabe being among the prominent groups in the central and southern parts, contributing to a rich oral history and poetry culture. Expand map
Waa kan qoraal kooban oo ku saabsan taariikhda iyo muhiimadda gobolka Hiiraan, kaas oo ku habboon in lagu baahiyo bartaada internet-ka (blog). Taariikhda Gobolka Hiiraan: Xuddunta Isku-xirka Soomaaliya
Gobolka Hiiraan waa mid ka mid ah gobollada ugu faca weyn uguna muhiimsan dalka Soomaaliya. Maadaama uu ku yaallo bartamaha dalka, wuxuu door weyn ka ciyaaraa isku-xirka gobollada Waqooyi, Koonfur, iyo Galbeed. 1. Asalkii iyo Magaca
Hiiraan waxaa loo aqoonsan yahay gobolka keliya ee aan magaciisa la beddelin tan iyo markii Soomaaliya ay xornimada qaadatay 1960-kii. Magaca "Hiiraan" wuxuu xiriir la leeyahay barwaaqada iyo biyaha, maadaama uu gobolka dhex maro Webiga Shabeelle oo nolosha gobolka laf-dhabar u ah. 2. Juqraafiga iyo Magaalooyinka Muhiimka ah Beledweyne:
Waa caasimadda gobolka, waana mid ka mid ah magaalooyinka ugu waaweyn Soomaaliya. Waxay caan ku tahay ganacsiga iyo wax soo saarka beeraha. Buuloburde:
Magaalo taariikhi ah oo caan ku ah buundada weyn ee dhex marta, taas oo muhiim u ah socdaalka gaadiidka. Jalalaqsi:
Degmo kale oo muhiim ah oo dhacda dhinaca koonfureed ee gobolka. 3. Doorka Siyaasadda iyo Halganka
Hiiraan waxay hoy u ahayd halgamayaal badan oo Soomaaliyeed. Waxaa lagu xusuustaa inuu ahaa gobolkii ugu horreeyay ee laga dareemo dhaqdhaqaaqyada xornimo doonka. Sidoo kale, dhinaca suugaanta iyo dhaqanka, gobolku wuxuu soo saaray abwaano iyo aqoonyahanno magac ku leh geyiga Soomaaliyeed. 4. Dhaqaalaha iyo Khayraadka
Dhaqaalaha gobolka Hiiraan wuxuu ku tiirsan yahay saddex tiir oo waaweyn:
Webiga Shabeelle wuxuu suurtageliyay in gobolku noqodo midka ugu wax-soo-saarka badan xagga khudaarta iyo dalagyada kala duwan.
Gobolku wuxuu leeyahay dhul daaqsimeed ballaaran, taas oo ka dhigaysa mid hodan ku ah xoolaha nool (Geela, Lo'da, iyo Ariga). Ganacsiga:
Maadaama uu yahay marinka isku xira koonfurta iyo waqooyiga dalka, Beledweyne waa xarun weyn oo ganacsi.
Maanta, Hiiraan waxay qayb muhiim ah ka tahay maamul goboleedka Hirshabeelle, laakiin weli waxay sii haysataa maqaamkeeda gaarka ah ee xagga taariikhda iyo istiraatiijiyadda. Waa gobol leh rajo weyn oo dhinaca horumarka iyo nabadgelyada ah. Ma u baahan tahay inaan kugu caawiyo qaab-dhismeedka sawirrada lagu darayo ama ereyada muhiimka ah (SEO) ee blog-kan?
Taariikhda Gobolka Hiiraan (New)
Gobolka Hiiraan, oo ka mid ah gobollada taariikhiga ah ee Soomaaliya, waxa uu leeyahay taariikh qani ah oo ku salaysan warshadaha, ganacsiga, iyo isku xirka bulshooyinka kala duwan. Magaalada Jowhar, oo ah caasimadda gobolka, waxay horay u ahayd caasimaddii ugu horreysay ee Soomaaliya intii u dhaxaysay 1920-meeyadii iyo 1930-meeyadii, waagii gumeysigii Talyaaniga.
Gobolka Hiiraan waxa uu caan ku yahay Webiga Shabeelle, oo kala mara badhtamaha gobolka, isagoo sabool u ah beeraha iyo xoolaha deegaanka. Degmooyinka muhiimka ah waxaa ka mid ah Jowhar, Buuloburde, Mahadaay Weyn, iyo Jalalaqsi.
Sannadihii u dambeeyay, Hiiraan waxa ay la tacaashay dagaallo sokeeye, abaar, iyo barakac, balse dadka deegaanku waxa ay muujiyeen adkaysi iyo isku tashiga dib u dhiska nolosha. Waxa uu gobolku hadda marayaa marxalad cusub oo lagu doonayo in la soo celiyo ammaanka, ganacsiga, iyo isku xirka bulshada.
Nuxurka cusub:
Taariikhda Hiiraan ma aha mid la soo koobay, balse mid nool oo sii socota.
Warbixintan waxay si kooban u falanqaynaysaa taariikhda gobolka Hiiraan, laga soo bilaabo xididdadii hore ilaa isbeddellada ugu dambeeyay ee hadda taagan. Horudhaca Gobolka Hiiraan
Gobolka Hiiraan wuxuu dhacaa bartamaha Soomaaliya, isagoo ah mid ka mid ah gobollada ugu faca weyn dalka. Magaalada Beledweyne ayaa ah xarunta maamulka ee gobolka, waxaana mara webiga caanka ah ee Shabelle, kaas oo gobolka siiya bilic iyo fursado dhaqaale oo dhanka beeraha ah. Xididdada Taariikheed iyo Muhiimadda Istaraatiijiyadeed
Xarun Ganacsi iyo Isgaarsiin: Hiiraan waxay weligeedba ahayd marin muhiim ah oo isku xira koonfurta, waqooyiga, iyo gobollada Soomaali-galbeed (Itoobiya). Tan waxay ka dhigtay xarun ganacsi oo firfircoon.
Halgankii Gobannimo doonka: Dadka reer Hiiraan waxay door weyn ka qaateen halgankii looga horjeeday gumeystihii Talyaaniga iyo Itoobiya. Geesiyaal badan oo Soomaaliyeed ayaa kasoo kicitimay gobolkan si ay u difaacaan madaxbannaanida dalka. Taariikhda Cusub: Isbeddellada Maamulka iyo Siyaasadda
Sanadihii ugu dambeeyay, Hiiraan waxay martigelisay isbeddello waaweyn oo dhinacyo badan leh:
Dhismihii Hirshabelle: Sannadkii 2016-kii, Hiiraan waxay ku biirtay gobolka Shabeellaha Dhexe si loo dhiso maamul-goboleedka Hirshabelle. In kastoo dhismahan uu keenay caqabado iyo doodo siyaasadeed, haddana wuxuu qayb ka ahaa nidaamka federaalka ee dalka.
Kacdoonkii Macawisleyda (2022-Hadda): Taariikhda cusub ee Hiiraan waxaa si weyn u calaamadeeyay bilowgii kacdoonka shacabka ee looga horjeedo Al-Shabaab. Dadka deegaanka oo loo yaqaan Macawisley ayaa bilaabay dagaal ay dhulkooda ku xoreynayaan, kaas oo markii dambe ku baahay gobollo kale oo Soomaaliya ka mid ah.
Hoggaanka Hiiraan State: Arrimaha ugu dambeeyay ee taariikhda Hiiraan waxaa ka mid ah dhaqdhaqaaqyada loogu dhawaaqay "Hiiraan State," oo ah isku day ay qaybo ka mid ah bulshada gobolka rabaan inay ku maamulaan arrimahooda si gaar ah, taas oo weli ah dood siyaasadeed oo taagan. Dhaqaalaha iyo Arrimaha Bulshada
Beeraha iyo Xoolaha: Hiiraan waxay weli tahay udub-dhexaadka wax soo saarka xoolaha iyo beeraha (sida hadhuudhka, liinta, iyo khudaarta kale).
Horumarka Waxbarashada: Waxaa aad u kordhay tirada jaamacadaha iyo dugsiyada laga furay Beledweyne iyo magaalooyinka kale sida Buuloburde iyo Jalalaqsi, taas oo kor u qaadday aqoonta dhallinyarada. Gunaanad
Taariikhda gobolka Hiiraan waa mid isugu jirta halgan, ganacsi, iyo isbeddello siyaasadeed oo xooggan. Inkasta oo gobolku la kulmo caqabado dabiici ah sida fatahaadaha webiga Shabelle iyo colaado, haddana dadka reer Hiiraan waxay caan ku yihiin adkeysi iyo doorka ay ku leeyihiin dhismaha qaranka Soomaaliyeed.
Ma jeceshahay inaan kugu caawiyo faahfaahinta kacdoonkii ugu dambeeyay ee Macawisleyda ama falanqayn dheeri ah oo ku saabsan nidaamka Hirshabelle?
Taariikhda Gobolka Hiiraan: Dib u Eegis iyo Falanqayn
Hordhac
Gobolka Hiiraan, oo ah gobol ku yaal bartamaha Soomaaliya, ayaa leh taariikh dheer oo qani ah. Laga soo bilaabo bilowgii ilbaxumada, gobolka Hiiraan waxa uu ahaa xarunta dhaqan, ganacsi, iyo siyaasad ee Soomaaliya. Maqaalkan, waxa aanu dib u eeginaa taariikhda gobolka Hiiraan, falanqayninaa doonaa marxalado muhiim ah ee uu soo maray.
Taariikhda Hore (1000 S.H. - 1500 S.H.)
Gobolka Hiiraan, sida qaybaha kale ee Soomaaliya, waxa uu leeyahay taariikh dheer oo ku bilaabantay ilbaxumada Soomaaliyeed. Laga soo bilaabo 1000 S.H., gobolka Hiiraan waxa uu ahaa xarunta ganacsiga iyo dhaqanka ee Soomaaliya. Dadka deegaanka waxa ay lahaayeen nidaam siyaasadeed oo xoogan, waxaana gobolka Hiiraan uu ahaa kii ugu horreeyay ee Soomaaliya ku yeesho dawlad dhexe.
Dawladaha Hore (1500 S.H. - 1884 S.H.)
Waxaa xusid mudan in gobolka Hiiraan uu soo maray dawladaha hore ee Soomaaliya, sida:
Xooggada gumeysiga (1884 S.H. - 1960 S.H.)
Waxaa gobolka Hiiraan ay 1884 S.H. soo galaa xooggada gumeysiga Talyaaniga. Laga soo bilaabo 1889 S.H., Talyaaniga waxa ay Soomaaliya ku dhawaaqday gumeysiga, gobolka Hiiraanna waxa uu ahaa mid ka mid ah gobolada gumeysiga.
Kacaanka iyo Xukunka Siyaad Barre (1960 S.H. - 1991 S.H.)
Waxaa Soomaaliya xorriyadeeda 1960 S.H. kasoo heshaa, waxaana dhowaa xorriyaddii Soomaaliya. Laga soo bilaabo 1969 S.H., Siyaad Barre waxa uu ku yimid xukunka Soomaaliya. Xukunka Siyaad Barre waxa uu gobolka Hiiraan ku soo rogay siyaasadda xuutiyeed.
Dagaalkii Sokeeye iyo Xaaladaha Gurcan (1991 S.H. - 2012 S.H.)
Waxaa 1991 S.H. ka dhacay dagaal sokeeye oo lala yeesho Siyaad Barre. Intaas kaddib, Soomaaliya waxa ay galay qaxaa’if iyo abawo. Gobolka Hiiraan, sida deegaanada kale ee Soomaaliya, waxa uu soo maray waayihiisa adag.
Siyaasadda hadda (2012 S.H. - ilaa hadda)
Waxaa 2012 S.H. ka dhacay doorashooyinkii lagu doortay madaxweynaha Soomaaliya, Xasan Sheikh Maxamuud. Waxaa la sameyey dawlada federaalka Soomaaliya, gobolka Hiiraanna waxa uu noqday mid ka mid ah dowladaha goboleedka.
Gabagabo
Taariikhda gobolka Hiiraan waxa ay muujinaysaa marxalado muhiim ah ee soo mara dawladaha hore, xooggada gumeysiga, kacaanka iyo xukunka Siyaad Barre, dagaalkii sokeeye, iyo siyaasadda hadda. Waxaa gobolka Hiiraan uu leeyahay mustaqbal iftiymay, waxaana soo dhawayn karnaa marbaan lagula tacaabusho caqabadaha gobolka.
Gobolka Hiiraan waa mid ka mid ah gobollada ugu taariikhda dheer Soomaaliya, isagoo ka mid ahaa siddeedii gobol ee u horreeyay ee Jamhuuriyadda Soomaaliya markii ay xornimada qaadatay sannadkii 1960-kii. Taariikhda iyo Muhiimadda
Asalkii Gobolka: Hiiraan waxaa la aasaasay sannadkii 1954-tii. Waa gobolka keliya ee ka mid ah siddeedii gobol ee asalka ahaa oo aan weli loo qaybin dhowr gobol, inkastoo ay jireen wareegtooyin hore oo lagu qaybinayay. Juqraafiga: Waa gobol ku yaalla bartamaha Soomaaliya, waxaana mara Webiga Shabelle oo ka dhiga dhul beereed aad u bacrin ah.
Magaalo-madaxda: Magaalada Beledweyne waa xarunta gobolka, waana mid ka mid ah magaalooyinka ugu waaweyn dalka. Isbeddellada Cusub iyo Maamulka (2024–2026) 2.4.1. Hiraan | European Union Agency for Asylum
Taariikhda Gobolka Hiiraan waxay leedahay xidhiidh adag boqortooyooyinkii Soomaaliyeed ee sida Ajuuraan (Ajuran Empire) (qarnigii 13aad ilaa 17aad). Intii lagu jiray xukunkii Ajuuraan, webiga Shabeelle wuxuu ahaa naf-ta gobolka. Hiiraan waxay ahayd meel muhiim u ah beeralayda iyo xoola-dhaqatada, iyadoo laga soo saari jiray hadhuudh, galley, iyo baaquli. Hiiraan, oo xarun u ah Beledweyne, waa gobol
Markii dowladii Ajuuraan burburtay qarnigii 17aad, waxaa awooda qabtay maamul-dhaqameedyo kala duwan, oo ay ugu horreeyaan Ujii iyo Xawaadle. Beelaha Xawaadle (Hawadle) ayaa muddo dheer degtay badhtamaha Hiiraan, gaar ahaan deegaannada Buulo Barde iyo Jalalaqsi, iyagoo aasaasay nidaam maamul oo ku salaysan dhaqanka iyo diinta Islaamka.
Gobolka Hiiraan waxa weeye hal tusaale oo cad: inta webigu qulqulayo, inta beeraha cagaarku soo baxayo, inta reer Hiiraan ay jecel yihiin nabadda – kama dhamaan doonto rajada.
Taariikhdu waxay baraysaa: Hiiraan waxay ka badbaaday Ajuuraan, gumaystihii, kacaankii, burburkii, iyo Al-Shabaab. Waxaana hubaal ah inay mar kale soo kici doonto.
Fikirka ugu danbeeya: Qof kasta oo Soomaaliyeed, iyo qof kasta oo Hiiraan jeclaada, wuxuu ku yeeri karaa:
"Hiiraan ha noolaato, Webigeeduna hanna noolaado."
Qoraalkani waxaa diyaariyay qoraa taariikh-yaqaan ah oo isticmaalay ilo kala duwan: qoraallo af-Soomaali ah, buugaag taariikheed oo Ingiriisi, iyo waraysiyo lagu yeeshay odayaasha Hiiraan. Waxaa la cusboonaysiiyay 2024/2025.
Gobolka Hiiraan waa mid ka mid ah gobollada ugu taariikhda weyn uguna muhiimsan bartamaha Soomaaliya, isagoo hadda qayb ka ah Maamul Goboleedka Hirshabelle. Dulmarka Guud ee Gobolka
Magaalo Madaxda: Beledweyne waa caasimadda gobolka, waana magaalo qadiimi ah oo istiraatiiji u ah isku xirka koonfurta iyo waqooyiga dalka.
Magaalooyinka Kale: Waxaa ka mid ah Buulobarde iyo Jalalaqsi.
Juquraafiga: Gobolka waxaa dhex mara Webiga Shabelle, kaas oo ka yimaada dhanka dalka Itoobiya, kana dhiga dhulka Hiiraan mid ku habboon beeraha iyo xoolaha. Taariikhda iyo Sameynta Gobolka
Aasaaskii Gobolka: Hiiraan waxa ay ka mid tahay siddeedii gobol ee ugu horreeyay ee Soomaaliya markii ay xornimada qaadatay 1960-kii. Waxaa lagu tiriyaa dhul leh ilbaxnimo fog oo soo jirtay tan iyo xilliyadii "Punt".
Malgashiga iyo Khayraadka: Cilmi-baarisyo la sameeyay ayaa muujiyay in gobolka iyo nawaaxigiisa laga heli karo khayraad dabiici ah sida macdanta hematite, magnetite, iyo xitaa calaamado muujinaya dahab iyo naxas.
Dhaqanka: Dadka deggan Hiiraan waxay caan ku yihiin ilaalinta hiddaha iyo dhaqanka Soomaaliyeed, gaar ahaan soo dhoweynta iyo is-ixtiraamka dadka musaafurka ah. Isbeddellada dhow (New)
Maamulka Hirshabelle: Sanadkii 2016-kii, Hiiraan waxay ku biirtay gobolka Shabeellaha Dhexe si loo aasaaso Maamul Goboleedka Hirshabelle, iyadoo magaalada Jowhar loo doortay caasimadda maamulkaas.
Siyaasadda iyo Amniga: Hiiraan waxay safka hore kaga jirtaa dadaallada dib-u-xoreynta iyo nabad-raadinta dalka, iyadoo dhowaanahan ay ka dhaceen kacdoonno deegaan oo looga soo horjeedo kooxaha nabaddiidka ah.
Si aad u hesho wararkii ugu dambeeyay ee gobolka, waxaad booqan kartaa mareegaha sida Hiiraan Online. Expand map Magaalooyinka Hiiraan Maamulka Goboleedka
Gobolka Hiiraan, oo ku yaal bartamaha Soomaaliya, waa mid ka mid ah gobollada ugu taariikhda iyo muhiimadda weyn dalka. Sanadihii u dambeeyay, gobolku wuxuu maray marxalado siyaasadeed iyo amni oo cusub, kuwaas oo saameyn weyn ku yeeshay maamulkiisa iyo nolosha dadka deegaanka. Taariikhda iyo Muhiimadda Juquraafi
Hiiraan waxaa la aasaasay sanadkii 1954, waana mid ka mid ah siddeeddii gobol ee asalka u ahaa Jamhuuriyadda Soomaaliya. Gobolku wuxuu xuduud la leeyahay gobollada Shabeellaha Dhexe, Galgaduud, Shabeellaha Hoose, Baay, Bakool, iyo dowlad deegaanka Soomaalida ee Itoobiya.
Magaalo Madaxda: Beledweyne, oo ah magaalada ugu weyn, waxaana mara Webiga Shabeelle oo muhiim u ah beeraha iyo nolosha.
Degmooyinka: Gobolku wuxuu markii hore ka koobnaa shan degmo (Beledweyne, Buuloburde, Jalalaqsi, Maxaas, iyo Matabaan), laakiin sanadkii 2023 iyo wixii ka dambeeyay, waxaa la kordhiyay tirada degmooyinka ilaa 14 degmo si loo ballaariyo adeegyada dowladda. Arrimaha Siyaasadda: Hiiraan State iyo Hirshabelle
Sanadihii u dambeeyay, waxaa soo cusboonaaday dhaqdhaqaaqyo siyaasadeed oo looga soo horjeedo maamulka Hirshabelle, kaas oo Hiiraan qayb ka yahay tan iyo 2016.
Ali Jeyte Osman: Guddoomiyihii hore ee Hiiraan, Ali Jeyte, ayaa bishii June 2023 looga dhawaaqay "Madaxweynaha ku-meel-gaarka ah" ee maamul la magac baxay Hiiraan State ka dib markii xilkii guddoomiyenimo laga qaaday.
Mawaaqifta Reer Hiiraan: Dad badan oo deegaanka ah ayaa dareemaya in gobolka laga qadiyay matalaadda siyaasadeed ee Hirshabelle, taas oo keentay dalabaad xooggan oo ah in Hiiraan uu noqdo dowlad goboleed madax-bannaan oo Federaalka ka tirsan. Amniga iyo Dagaalka ka dhanka ah Al-Shabaab
Hiiraan waxay noqotay xarunta (epicenter) kacdoonkii caanka ahaa ee Ma'awiisleyda, oo ah maleeshiyaad deegaan oo garab siinaya ciidanka qaranka (SNA). 2.4.1. Hiraan | European Union Agency for Asylum
Gobolka Hiiraan waa mid ka mid ah gobollada ugu taariikhda iyo muhiimadda weyn dalka Soomaaliya, isagoo ku yaalla bartamaha dalka. Waa gobolka kaliya ee ka badbaaday in loo qaybiyo labo ama wax ka badan tan iyo markii la aasaasay siddeeddii gobol ee asalka ahaa ee Jamhuuriyadda Soomaaliya. Muhiimadda Juquraafi iyo Dhaqaale
Hiiraan waxay xuduud la leedahay gobollada Shabeellada Hoose, Shabeellada Dhexe, Galguduud, Bakool, iyo gobolka Soomaalida Itoobiya.
Beeraha: Gobolku wuxuu caan ku yahay wax-soo-saarka beeraha, gaar ahaan hareeraha webiga Shabeelle oo dhex mara magaalooyinka waaweyn.
Xoolaha: Waa xarun muhiim u ah dhoofinta xoolaha nool ee dalka ka baxa.
Magaalo-madaxda: Beledweyne waa xarunta gobolka, waana magaalo istiraatiiji ah oo isku xirta koonfurta iyo waqooyiga Soomaaliya. Taariikhda Maamul iyo Siyaasad
Tan iyo markii la riday dowladdii dhexe 1991, Hiiraan waxay soo martay marxalado kala duwan oo maamul:
Dhismihii Hiiraan State (2010): Waxaa lagu aasaasay magaalada Nairobi 22-kii Ogosto 2010, iyadoo ujeedadu ahayd in gobolka laga difaaco kooxaha hubaysan.
Maamulka Hirshabelle (2016): Hiiraan waxaa lagu daray gobolka Shabeellada Dhexe si loo dhiso dowlad goboleedka Hirshabelle, inkastoo ay jireen caqabado iyo diidmo ka timid qaybo ka mid ah bulshada oo doonayay in Hiiraan ay iskeed u istaagto.
Degmooyinka Cusub: Sanadihii ugu dambeeyay, maamulku wuxuu aqoonsaday degmooyin cusub si loo ballaariyo adeegyada dowladda, waxaana hadda gobolka ka jira degmooyin ay ka mid yihiin Beledweyne, Buuloburde, Jalalaqsi, Maxaas, Matabaan, iyo kuwa kale oo dhowaan la magacaabay sida Moqokori. Horumarka Amniga iyo Nabadda (2024-2026)
Gobolka Hiiraan wuxuu safka hore kaga jiray kacdoonkii dadwaynaha ee "Macawiisleyda" ee ka dhanka ahaa Al-Shabaab.
Kacdoonka Deegaanka: Cali Jeyte Cismaan, oo ahaa guddoomiyihii gobolka, ayaa horseeday dagaallo dhowr ah oo dhul badan lagu xoreeyay.
Xasilinta: Hay'adaha caalamiga ah sida Qaramada Midoobay ayaa ka shaqeynayay dib-u-soo-celinta adeegyada aasaasiga ah ee tuulooyinka laga saaray colaadaha.
Caqabadaha: In kasta oo horumar laga gaaray amniga, haddana gobolku wuxuu wajahay barakac iyo saameyn caafimaad oo ka dhashay dagaallada ka socda degmooyinka sida Maxaas iyo Moqokori.
Ma jeclaan lahayd inaad xog dheeraad ah ka hesho liiska degmooyinka cusub ee la magacaabay mise taariikhda halgamayaashii ka soo jeeday gobolka? 2.4.1. Hiraan | European Union Agency for Asylum Gabay iyo Suugaan Gobolka Hiiraan wuxuu caan ku
Laga soo bilaabo 2007 ilaa 2011, gobolka Hiiraan wuxuu ahaa goobtii ugu kululayd dagaalka ka dhanka ah Al-Shabaab. Kooxda Al-Shabaab waxay qabsadeen qaybo badan oo ka mid ah Hiiraan, oo ay ku jiraan Buulo Barde, Mahaas, iyo qeybo ka mid ah Beledweyne. Waxaa jiray xasuuq, masaajiddo lagu burburiyay, iyo dad badan oo qaxay una kicitimay Muqdisho ama Itoobiya.